С.Оюунбилэг: Хөгжлийн банканд гарсан алдаа, зөрчил гурван их наяд төгрөгөөр хэмжигдэхгүй

Монгол Улсын ерөнхий аудиторын орлогч С.Оюунбилэгтэй ярилцлаа. 

-Үндэсний аудитын газраас Хөгжлийн банканд хоёр үе шаттай хийсэн аудитын тайлангаа Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанд танилцуулсан. Тэр үеэр гурван их наяд төгрөгийн зөрчил илэрсэн гэдэг мэдээлэл ил болсон. Ямар учиртай ийм том мөнгөн дүнтэй алдаа, зөрчил илрэв? 

-Хөгжлийн банкны аудит яагаад хоёр үе шаттай хийгдсэн байдаг талаар тайлбар өгье. Төрийн аудитын байгууллага санхүүгийн тайлангийн, гүйцэтгэлийн, нийцлийн гэсэн гурван төрлийн аудит хийдэг. Хөгжлийн банканд гүйцэтгэлийн аудит орсон. Эхлээд Монгол Улсын Хөгжлийн банк хуульд заасан чиг үүргээ хангалттай хэрэгжүүлж чадаж байна уу, эрх зүйн орчин, тогтолцоо нь бүрэлдсэн үү, алдаа эрсдэл байна уу гэдэгт чиглэсэн аудит орсон.

Өөрөөр хэлбэл, яагаад Монгол Улсад Хөгжлийн банк хэрэгтэй юм. Хөгжлийн банкийг байгуулсан зорилго юу билээ. Арилжааны банк, Монголбанкнаас юугаараа ялгаатай зэргийг нягтлахтай холбоотой алдаа, зөрчил илэрсэн. Дээрээс нь татан төвлөрүүлсэн хөрөнгөө зөв зүйтэй удирдаж чадаагүй, хөгжлийн бодлогын төлөвлөлт рүү зээлээ чиглүүлээгүй байх эрсдэл өндөр харагдсан учраас хоёрдугаар шатны шалгалт хийсэн.

-Хоёрдугаар шатны шалгалтыг ямар чиглэлээр хийсэн бэ? 

-Үндсэндээ дөрвөн зорилтын хүрээнд хийсэн. Нэгдүгээрт, Хөгжлийн банк үйл ажиллагааны чиг үүргийн дагуу ажлаа хийж чадаж байна уу гэдэгт үнэлэлт дүгнэлт өгсөн. Хоёрдугаарт, татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн үр ашгийг эрсдэлгүй удирдсан уу гэдгийг нарийвчилсан. Гуравдугаарт, зээл олголтын үйл ажиллагаагаа үр дүнтэй, хуул ь журмын дагуу явуулсан уу гэдэг үүднээс үзсэн.

Дөрөвдүгээрт, Хөгжлийн банкны үйл ажиллагаанд үр нөлөөтэй хяналтын тогтолцоо байсан уу, яагаад ийм өндөр дүнтэй эрсдэлтэй хүчин зүйлс бий болов гэдгийг авч үзсэн нэгдсэн тайлан гараад байна. Бүх тайланг нэгтгэхэд таны асуусан гурван их наяд төгрөгийн алдаа, зөрчил ил болсон. Гурван их наяд төгрөгийн алдаа, зөрчлийг тоймлоход, тухайн банкны дотоод үйл ажиллагаатай холбоотой зөрчлүүд илэрсэн.

Тухайлбал, үйл ажиллагаа явуулах байр худалдан авахдаа сонгон шалгаруулалтын тухай журам зөрчсөн, зах зээлийн үнэлгээнээс хэт өндөр үнээр худалдаж авсан талаар манай тайланд дурдсан байгаа. Худалдаж авахдаа ашиг сонирхлын зөрчил үүсгэсэн байж болзошгүй арилжааны банкнаас авсан зэрэг үйл ажиллагаатай холбоотой зөрчил илэрсэн. Мөн эрх зүйн үндэслэлгүй тушаал шийдвэрээр албан тушаалтныг чөлөөлсний уршгаар шүүхийн шийдвэрээр нөхөн төлбөр өгсөн гэх мэт зөвхөн үйл ажиллагаатай холбоотой 10.3 тэрбум төгрөгийн алдаа, зөрчил гаргасан. Аудитын зүгээс алдаа болон зөрчил гэж ангилан үзэж байгаа.

Өөрөөр хэлбэл, алдаа гарахад засаж залруул гэж зөвлөмж хүргүүлдэг бол зөрчлийг акт тавих, хууль хяналтын байгууллагад шилжүүлэх зэргээр албадан арил гуулах арга хэмжээ авдаг. Алдаа, зөрчлийн дүн нийлээд гурван их наад төгрөгөөр хэмжигдэж байгаа юм. Гурван их наяд төгрөгөөс гадна 341.5 сая ам.доллар, 168 сая иений зөрчил гарсан. Тэгэхээр зөвхөн гурван их наяд төгрөгөөр хэмжигдэхгүй гэж ойлгож болно.

-Зөвхөн гурван их наяд төгрөгөөр хэмжигдэхгүй гэхээр өөр бас зүйлүүд байгаа гэсэн үг үү?

-Цаашлаад эх үүсвэр татан төвлөрүүлэх, мөнгөн хөрөнгөө удирдах үйл ажиллагаатай холбоотой нэг их наяд төгрөг, 18.8 сая ам.доллар, 168 сая иений алдаа, зөрчил илэрсэн. Зөвхөн нэг жишээ хэлэхэд, Сангийн яам 2013 онд 1.2 тэрбум ам.долларын Чингис бондын хөрөнгийг Хөгжлийн банканд төгрөгөөр байршуулсан. Үүнээс 2016 оны эцэс гэхэд, Сангийн яам 761.1 тэрбум төгрөгийн ханшийн алдагдал хүлээсэн.

Мөнгө авчихаад ашиглахгүй, ханшийн эрсдэл хүлээсэн байгаа юм. Анх татан төвлөрүүлэхдээ 5.75 хувиар авчихаад, арилжааны банканд түүнээсээ бага хувийн хүүгээр хадгалуулах гэх мэт зөрчил илэрсэн. Энгийнээр бодоход, чи надаас гурван хувийн хүүтэй мөнгө зээлчихээд, банканд 1.5 хувийн хүүтэй хадгалуулахгүй биз дээ. Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгөө оновчтой удирдаж чадаагүйтэй холбоотой ийм зөрчлүүд гарсан. Энэ мэт олон зөрчил байгаа.

Сангийн яам ам.долларын ханшийн зөрүүгээс 761 тэрбум төгрөг, Хөгжлийн банк дээр нь 30 тэрбум иенийг санхүүгийн үүсмэл хэрэгсэл ашиглаж, ханшийн эрсдэлээс урьдчилсан сэргийлэх арга хэмжээ авалгүйгээр бусад валютад шилжүүлснээс 102 тэрбум төгрөгийн ханшийн алдагдал хүлээсэн.

-Хөгжлийн банкнаас олгосон зээлүүд хамгийн их хэл ам дагуулдаг шүү дээ. Энэ талаар манай уншигчдад мэдээлэл хүргэх боломжтой юу?

-Хөгжлийн банкны үйл ажиллагаанд алдаа байсан. Мөн татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийг үр ашигтай зарцуулж чадаагүй байна. Дараагийн гол алдаа, зөрчил бол зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой 2.1 их наяд төгрөг, 322.7 сая ам.доллар байсан. Тухайлбал, арилжааны банкуудаар дамжуулан нэг их наяд төгрөгийн зээл олгосон нь Монгол Улсын Хөгжлийн банкны тухай хуулийн 8.1 -д заасан “Хөгжлийн банк нь УИХ-аас баталсан Монгол Улсын хөгжлийн томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлэхэд зориулан зээл олгох бөгөөд санхүүжүүлэх төсөл, хөтөлбөрийн жагсаалтыг УИХ жил бүрийн хаврын чуулганаар батална” гэх заалтыг зөрчсөн.

Үүгээр 786.8 тэрбум төгрөгийн ашиглалт муутай, эргэн төлөлт хангалтгүй, ангилал буурсан, төслүүдийн хэрэгжилтэд хяналт тавих сайжруулах шаардлагатай гэх мэт яг зээл олголттой холбоотой зөрчлүүд илрээд байгаа. Монгол Улс хөгжпөө хурдасгах Хөгжлийн банктай байх ёстой юу, ёстой. Хөгжлийн зээл олгох ёстой юу гэвэл, ёстой. Харин Хөгжлийн банкны зээлийг хязгаарлахаар аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэнгүй гэдэг шүүмжлэл гардаг.

Гэвч тайланг уншаад үзэхээр, өнөөдөр аж ахуйн нэгжүүд маань өөрөө төлөвшиж чадсан уу гэдэг асуулт урган гарч ирнэ. Нэг аж ахуйн нэгж барилгын хавтан үйлдвэрлэнэ гэж таван тэрбум төгрөгийн зээл авсан байгаа юм. Гэтэл тухайн хавтанг үйлдвэрлэхэд, түүхий эд материал нь хангалттай юу, нийлүүлэх зах зээл нь хангалттай байна уу, урд хөршөөс яг ижилхэн хавтан хэдээр орж ирдэг гэх мэт эдийн засгийн тооцоо судалгаагаа хийлгүйгээр зээл авсан ч үйл ажиллагаа нь зогсчихсон байх жишээтэй.

-Миний санаж байгаагаар Н.Алтанхуяг сайдын үед бондын эх үүсвэрээс зээл авсан компаниудад шалгалт хийсэн удаатай. Тэгэхэд барилгын материалын үйлдвэр нээх нэрээр зочид буудал байгуулсан тохиолдол гарч байсан?

-Тэр мэт асуудал бий. Тооцоо судалгаагаа сайн хийж чадаагүйгээс үйл ажиллагаагаа зогсоосон. Зогссон учраас зээлээ төлөх чадваргүй болсон төсөл хэрэгжүүлэгчид гарсан. Мөн авсан зээлээ зориулалтын бусаар зарцуулсан асуудлууд тайланд тусгагдсан. Зээлийг анх олгохдоо Хөгжлийн банкны зорилго, зорилтод нийцээгүй, авсан зээлээ зориулалтын дагуу зарцуулаагүй зэрэг нийт 162 тэрбум төгрөг, 322.7 сая ам.долларын зөрчил илэрсэн. Энэ бүгд гурван их наяд төгрөгийн алдаа, зөрчилд багтаж байгаа юм.

-Тэгвэл гурван их наяд төгрөгийн алдаа, зөрчил хэрхэх вэ гэдэг асуудал гарч ирж байна. Аудитын байгууллагаас ямар нэгэн шийдэл гаргадаг байх?

-Аудитын байгууллагад хуулиар олгогдсон эрх бол хяналт шалгалт хийх замаар алдаа, зөрчлийг илрүүлээд, таслан зогсоох, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж, зөвлөн туслах чиг үүрэгтэй. Аудит гэм буруутайг нь эцэслэн тогтоох боломжгүй учраас хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулах ёстойг нь шалгуулна. Эрсдэл өндөртэй буюу ашиг сонирхлын зөрчилтэй байж болзошгүй асуудлууд байсан.

Тиймээс тухайн байгууллагыг удирдаж байгаа удирдлагад алдаа зөрчлийг засаж залруулах ёстой гэдэг албан шаардлага, зөвлөмж өгдөг. Зарим тухайлсан асуудлууд дээр илүү нарийвчлан шалгах шаардлагатай байна гэж үзвэл, эрсдэлийн аудит оруулъя гэсэн санал өгч байгаа юм.

Энэ аудитад арилжааны банкуудаар дамжуулан зээл олгосон 1,625 төсөл арга хэмжээнээс түүвэрлэн хамруулсан. 1,625 төсөл арга хэмжээ гэдэг бол 1,625 аудит гэсэн үг. Ийм богино хугацаанд 1,625 төсөл арга хэмжээ тус бүрд нь үнэлэлт дүгнэлт өгнө гэхээр бидэнд цаг хугацааны болоод хүний нөөцийн боломж байхгүй.

-Танай дүгнэлтэд 11 асуудлыг хууль хяналтын байгууллагаар зайлшгүй шалгуулах шаардлагатай талаар дурдсан байсан. Энд ямар асуудлууд багтаж байгаа вэ?

-Эрсдэл өндөр буюу бидний эрх үүргийн хэмжээнд тогтоох боломжгүй асуудлыг хууль хяналтын байгууллагад шилжүүлж байгаа юм. Хөгжлийн банкны дотоод үйл ажиллагаа, худалдан авалттай холбоотой 10.2 тэрбум төгрөг, эх үүсвэр татан төвлөрүүлэх мөнгө хөрөнгийг удирдахтай холбоотой 22.5 тэрбум төгрөг, 0.9 сая ам.доллар, 168 сая иен, зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой 106.2 тэрбум төгрөг, 63.8 сая ам.долларын алдаа, зөрчлийг хууль хяналтын байгууллагад шилжүүлсэн.

-Тухайлбал, нэг барилгын хоёр давхар оффисыг хэт өндөр үнэлэн худалдан авсан асуудал энд багтаж байгаа юу?

-Багтсан. Төрийн аудитын байгууллага хараат бус хөндлөнгийн мэргэжлийн шинжээчдийг авч ажиллуулах эрх зүйн орчин нээлттэй байдаг. Энэ хүрээнд үнэлгээний компанитай гэрээгээр хамтран ажилласан. Тэр компани тухайн үед тийм хэмжээтэй үл хөдлөх хөрөнгө ямар үнэтэй байсан бэ гэдгийг гаргасан. Баригдсан барилгын хоёр давхар буюу 3,240 ам.метр оффис, 10 машины зогсоолыг 27 тэрбум төгрөгөөр худалдаж авсан байдаг.

Тэгэхдээ арилжааны банкнаас худалдаж авсан нь ашиг сонирхлын зөрчил үүсгэсэн байж болзошгүй. Гэтэл тухайн үед ижил төстэй МУИС-ийн номын сангийн 15,092 ам.метр талбай бүхий зоорьтой зургаан давхар барилга бүхэлдээ 19 тэрбум төгрөгөөр баригдсан байдаг. Энэ бүгдийг хавсаргаад хууль хяналтын байгууллагад өгч байгаа. Үүнийг хууль хяналтын байгууллага тогтоосон тохиолдолд энэ мөнгийг Хөгжлийн банканд буцаан төвлөрүүлэх ёстой.

-Нэгэнт хоёр тал гэрээний харилцаа үүсгээд, өнгөрчихсөн тохиолдолд наймаа буцах боломжтой гэж үү?

-Буцаан төвлөрүүлэх ёстой. Яагаад гэвэл, Хөгжлийн банк бол төрийн оролцоотой аж ахуйн нэгж. Илт ийм зөрчлийг мэргэжлийн аудит илрүүлээд гаргаад өглөө. Одоо засаж залруулах нь хууль хяналтын байгууллагын эрх мэдлийн хүрээнд үлдэж буй асуудал.

-Энэ бол нөгөө 11 асуудлын зөвхөн нэг нь. Бусад асуудлуудыг нь тодруулах боломжтой юу?

-Арилжааны банкууд болон бусадтай нийлж, орлого олох боломжуудаа хаасан байх магадлалтай. Монголбанкны бодлогын хүүний түвшнээс бага хүүгээр арилжааны банкуудад ашиг сонирхлын зөрчилтэй байдлаар мөнгө байршуулсан байж болзошгүй асуудлууд багтсан. Эдгээрийг төрийн аудитын байгууллага яагаад зарлаж болдоггүй вэ гэхээр хууль хяналтын байгууллагаар гэм буруутайг нь эцэслэн тогтоогоогүй байхад олон нийтэд нээлттэйгээр зарлах хориотой. Тодорхой эрсдэлүүд гарлаа. Гэхдээ хэнтэй холбоотой гэдгийг нь тогтоох бол хууль хяналтын байгууллагын асуудал.

-Өнгөрсөн хугацаанд Үндэсний аудитын газар том том шалгалт хийлээ л гэж дуулдсан болохоос тэр болгон олон нийтэд нээлттэй танилцуулдаггүй нь үүнтэй холбоотой байж. Угаасаа мэдээлэхгүй байсан ч болно. Харин шалгалтын үр дүнгийн тухайд мэдээлж болох байх. Үр дүнгүй шалгалт хийгээд байвал, төр дэргэдээ аудитын байгууллагатай байсны хэрэг гарахгүй биз дээ?

-Бүх асуудлыг дараад өнгөрсөн тохиолдол байхгүй. Аудитын байгууллагын шалгалтын үр дүн харьцангуй сайн гардаг. Хууль хяналтын байгууллага эцэслэн тогтоогоод, барагдуултал хугацаа ордог. Тиймээс бидний гаргасан дүгнэлтийн дагуу хууль хяналтын байгууллагаас авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээний нэгтгэлийг 2018 оны эцсийн байдлаар гаргасан байгаа.

-Аудитын дүгнэлтийг уншиж байхад, өнгөрсөн хугацаанд төр засгийн бодлого тогтворгүй байснаас болж Хөгжлийн банк ашигт ажиллагаа буурсан гэх утгатай үг, өгүүлбэр байсан. Үүнийг улс төрийн оролцоо хэт өндөр байсан гэж ойлгож болох уу?

-Тайлан дээр яг энэ асуудал тод томруун гарч ирсэн. Монгол Улс өдрөөс өдөрт хөгжиж байгаа. Алдаа оноотой зүйлсээ өдрөөс өдөрт засаж залруулаад явж байна. Хөгжлийн банкны тухайд хууль эрх зүйн орчин хангалтгүй, дүрэм журмын зохицуулалт, сайжруулалт хийх шаардлагатай гэдэг нь дүгнэлтээр гарсан. Түүнээс гадна Хөгжлийн банкнаас санхүүжүүлэх төсөл хөтөлбөрийг нь УИХ-аас баталж өгдөг байсан.

Нэг талаас улсынхаа хөгжлийн бодлогыг УИХ батлах ёстой ч нөгөө талаараа банкны үйл ажиллагаанд шууд оролцоно гэдэг нь байгууллагын хараат бус байдал руу нөлөөлж буйн нэг том хэлбэр мөн. Засгийн газраас эрчим хүч, барилга, дэд бүтцийн салбарт маш олон төсөл арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр жагсаалтыг нь баталсан. Зарим нь тооцоо судалгаа дутуу байсан учраас эрсдэл дагуулсан.

Мөн төр засгаас бодлогын шийдвэрүүдээ удаа дараалан өөрчилдөг байдал нөлөөлсөн. Тухайлбал, Таван толгойн цахилгаан станцын хүчин чадлыг удаа дараа өөрчлөөд байгаа нь тогтворгүй бодлого түүнийг дагасан үр ашиггүй зардал гарах, зээл эрсдэх нөхцөл байдалд хүргэсэн байсан. Ийм тогтворгүй бусад шийдвэрүүд зээлийн ангилал буурах, эрсдэлийн сан нэмэгдэхэд нөлөөлсөн байсан.

Энэ нэг зүйлийг зориуд хэлэхэд, Хөгжлийн банкны одоогийн удирдлагуудыг харьцангуй сайн ажиллаж байгаа нь аудитын явцад харагдсан. Өөрөөр хэлбэл, аудитын байгууллагын зөвлөмжийг хүлээн авч цөөнгүй алдаа зөрчлийг залруулснаас гадна Хөгжлийн банкны тухай хууль шинэчлэгдсэнтэй холбоотой дагалдах олон дүрэм журмыг өөрчилж засаж сайжруулсан байсан.

-Аливаа байгууллагын дотоод үйл ажиллагаа, санхүүгийн зөрчил буух эзэн, буцах хаягтай байх ёстой. Энэ том мөнгөн дүнтэй зөрчлийн хэдэн хувь одоогийн удирдлага, өмнөх удирдлагад хуваагдаж байгаа вэ?

-Аудитын хамрах хүрээ гэж байна. 2017 оноос эхэлсэн шалгалт учраас тухайн жилдээ хязгаарлагдаад дуусаж байгаа юм. Тэгэхээр 2012-2017 оныг хамарсан тайлан гэж ойлгож болно. Одоогийн удирдлагууд нь 2016, 2017 онд томилогдсон байлгүй. Өөрөөр хэлбэл, дөрвөн жил нь одоогийн удирдлагуудтай хамааралгүй тайлан гэсэн үг. Сүүлийн нэг жилийн үйл ажиллагаа нь хамааралтай болж таарна.

Бидний зүгээс гаргасан зөрчил тус бүрийг он сартай нь тусалсан байгаа. Уг нь аудит тухайн байгууллагын үйл ажиллагааг хянаж байгаа болохоос хэн гэдэг албан тушаалтан хариуцаж байсан нь хамаагүй. Гэтэл нөхцөл байдал тогтворгүй, дахин дахин удирдлагууд нь солигддог тогтворгүй байдлаас шалтгаалаад, аудит хүртэл хэн нэгэн хүнийг буруутай болоод буруугүйг нотлох төвөгтэй ажиллагаа хийдэг болоод байна.

Манай стандартад ийм юм байх ёсгүй. Жилийн дундуур төсөв захирагч нь солигдчихоод, жилийн төгсгөл нь миний алдаа байсан бусад нь биш гэж бичээд өгөөч гэж орж ирсэн тохиолдол ч бий. Тийм зүйл огт байж болохгүй. Бид жилийн санхүүгийн тайланг нэг л удаа баталгаажуулж байгаа. Шийдвэр гаргах түвшинд байгаа хүмүүс ч үүнд анхаарах хэрэгтэй.

Яг энэ нөхцөл байдлаас болоод бид зөрчлийн хуудас гэдэг юмтай болсон. Энэ бол Монгол Улсын Ерөнхий аудитороор ажиллаж байсан Д.Хүрэлбаатар даргын санаачилж хийсэн ажил. Зөрчлийн хуудасны давуу тал нь нэгдүгээрт, хэдэн онд, хэн гэдэг албан тушаалтан байхдаа ямар алдаа зөрчлийг гаргасан бэ гэдгийг архивлаж, төрийн ой санамжид үлдээдэг болсон.

Хоёрдугаарт, зөрчлийн хуудсыг Төрийн албаны зөвлөл, Авлигатай тэмцэх газарт хүргүүлдэг болж байгаа. Тухайн хүн дахиад албан тушаалд томилогдоход, Төрийн албаны зөвлөл болон Авлигатай тэмцэх газар харгалзан үздэг болно гэсэн үг. Ингэж байж улсын хэмжээнд сахилга хариуцлага сайжирна. Сүүлийн хоёр жилийн аудитын тайланд зөрчлийн хуудас гэдэг зүйл нэмэгдсэнээр төсөв захиран зарцуулагч нарын хариуцлага нэмэгдсэн. Нэг талаасаа хариуцлагын асуудал. Нөгөө талаараа ажлаа хийж байгаа хүмүүсийг хэлмэгдүүлэхгүйн тулд тухайн зөрчлийг хэн гаргасан бэ гэдгийг зөрчлийн хуудсаар тодорхойлж байгаа юм.

МОНГОЛ УЛСАД ЗӨРЧИЛГҮЙ ДҮГНЭЛТ АВАХ БАЙГУУЛЛАГА БАРАГ БАЙХГҮЙ

-Нэгэнт тантай ярилцаж байгаагийнх хэдэн зүйлийг асуухгүй өнгөрч болохгүй нь. Эхнийх нь Засгийн газрын харьяа сангуудтай холбоотой асуудал нийгмийг багагүй бухимдууллаа. Тэгэхэд аудитын байгууллага хаана, юу хийж байсан бэ гэдэг шүүмжлэл гарсан. Та үүнд хариулт өгөөч?

-Аливаа мэдээлэл тэнцвэргүй байхаар нийгэмд буруу ойлголт төрүүлдгийн нэг жишээ энэ юм болов уу. Нийтээрээ ийм төсөөлөлтэй болсон. Олон улсад сангаар дамжуулан үйл ажиллагаа явуулдаг жишиг бий. Монгол Улсын тухайд сангуудын санхүүгийн тайланг төрийн аудитын байгууллага баталгаажуулдаг. 2016 оны санхүүгийн тайлангийн аудитаар Засгийн газрын тусгай сангууд нэлээд эрсдэлд орсон, нөхцөл байдлыг нь санхүүгийн тайландаа тусгаад, 2017 оны тайландаа Засгийн газрын тэргүүн, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд зөвлөмж хүргүүлсэн.

Зөвлөмждөө “Тусгай сангуудад тавих хяналтыг сайжруулж, сангаас олгосон санхүүжилт болон зээлийг шалгуурт нийцүүлэн олгож байх, зээлийн эргэлтийн хугацаанд нь барагдуулах талаар холбогдох арга хэмжээг ав” гэж тусгасан. Сангууд эрсдэлтэй байдалд байна шүү гэдгийг хүргэсэн учраас Засгийн газраас дотоод аудитын шалгалт хийж, бүх сангуудын үйл ажиллагааг ил тод нээлттэй болгосон байгаа.

Ялангуяа, Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан 2016 оны аудитаар эрсдэлд орсон байсан. Манай санхүүгийн аудит дөрвөн төрлийн дүгнэлт өгдөг. Эхнийх нь зөрчилгүй буюу хэвийн хэмжээнд гэсэн санал дүгнэлт. Хоёрдугаарт, хязгаарлалттай. Гуравдугаарт, сөрөг. Дөрөвдүгээрт, аудит дүгнэлт гаргах боломжгүй гэж үзсэн тохиолдолд санал дүгнэлт өгөхөөс татгалздаг.